Op deze pagina vindt u informatie over de opname, behandeling en revalidatie van coronapatiënten.

IC-opname vanwege coronavirus

Covid-19 wordt veroorzaakt door het coronavirus SARS-CoV-2-19. Bij een klein deel van de mensen tot kan dit tot een ernstige dubbelzijdige longontsteking leiden, waarbij de gehele long mee doet. In dit filmpje wordt uitgelegd waarom een longontsteking door COVID-19 anders is dan een “gewone” longontsteking.

Ook kan ARDS (Acute Respiratory Distress Syndrome) optreden, een ernstige reactie op de ontsteking in de longen, waardoor vocht, eiwitten en ontstekingsmateriaal in de longblaasjes terechtkomen. Hierdoor kunnen ernstige ademhalingsproblemen ontstaan.

Patiënten met ernstige ademhalingsproblemen door een COVID-19 longontsteking of ARDS worden opgenomen op een afdeling voor Intensive Care. ‘Intensive care’ is de Engelse benaming voor ‘intensieve behandeling’ en wordt ook wel afgekort als IC. Op de IC is dag en nacht een gespecialiseerd team zorgprofessionals aanwezig, bestaande uit intensivisten, IC-verpleegkundigen, IC-artsen, fysiotherapeuten en vele andere zorgverleners. Zij werken nauw samen om de patiënt de meest optimale en gespecialiseerde zorg te bieden.

Een IC-opname is behalve voor de patiënt ook voor naasten een heftige ervaring. Bij corona is er vaak isolatie nodig en zal zorgpersoneel in beschermde kleding lopen.

Op deze pagina vind je informatie over het bed van de patiënt, en over allerlei zaken daaromheen, zoals de monitor, de voeding en diverse infuuslijnen.

In dit filmpje is te zien hoe er voor je naaste wordt gezorgd en krijg je tips.

Isolatie

IC-patiënten met een corona-infectie worden in verband met het besmettingsgevaar geïsoleerd verpleegd in een isolatiekamer. De patiënt ligt hier alleen. Bij het binnengaan en verlaten van de kamer moeten de zorgverleners de handen desinfecteren en beschermende kleding aantrekken Bij het verlaten van de isolatiekamer wordt de beschermende kleding weggegooid en de handen worden weer gedesinfecteerd.

In dit filmpje vind je uitleg hoe COVID-19 patiënten op de IC behandeld worden.

Beademing

De IC-behandeling van de patiënt richt zich op de problemen die het coronavirus in de longen geeft: (dubbele) longontsteking en/of ARDS (Acute Respiratory Distress Syndrome). Bij patiënten die met het coronavirus besmet zijn, zijn dit de belangrijkste redenen voor IC-opname.

De behandeling van coronapatiënten op de IC is gericht op de toediening van zuurstof en het kunstmatig beademen. Een beademingsmachine neemt de ademhaling over van de patiënt of ondersteunt de ademhaling. De beademing gebeurt in de meeste gevallen via een beademingsbuis in de luchtpijp. Dit heet invasieve beademing.

Het overnemen van de beademing door een machine is nodig omdat de besmetting met het coronavirus voor ernstige ontstekingen in de longen heeft gezorgd. Dat maakt het voor lichaam moeilijk om genoeg zuurstof binnen te krijgen en koolzuur uit te scheiden. Dit zuurstoftekort ontstaat doordat vocht, eiwitten en ontstekingscellen van uit het bloed in het longweefsel terecht komen als gevolg van de heftige ontstekingsreactie. Door al dat vocht is er geen goede zuurstofuitwisseling meer mogelijk tussen bloed en longblaasjes. Hierdoor kan de patiënt kortademig en benauwd zijn. Door kunstmatig te beademen, wordt de ademhaling geheel of gedeeltelijk overgenomen en krijgt het lichaam de kans de resterende energie te gebruiken voor het gevecht tegen het virus. De longen krijgen intussen de kans om te herstellen.

Als de patiënt kunstmatig beademd moet worden, kan het zijn dat hij/zij op zijn/haar buik ligt. Deze buikligging kan nodig zijn omdat de longen aan de rugzijde een groter oppervlak hebben dan aan de voorzijde, waardoor de doorbloeding beter is. Door de patiënt op de buik te draaien, gaat een deel van de longblaasjes weer open en kan de uitwisseling van zuurstof en koolstofdioxide beter plaatsvinden. Een ander voordeel is dat opgehoopt slijm makkelijker wegloopt bij een patiënt in buikligging en dat het bloed meer door de minder aangedane gebieden stroomt.

Voor de beademing is het inbrengen van een beademingsbuis (via de mond) noodzakelijk. Hierdoor kan de patiënt niet praten.

Een patiënt die kunstmatige beademing nodig heeft, wordt voordat de beademingsbuis wordt ingebracht in slaap gebracht. Dit heet sedatie. Gesedeerd zijn betekent in feite dat iemand kunstmatig in slaap wordt gehouden. Het bewustzijn wordt verlaagd door het toedienen van rustgevende of slaapmedicijnen. Daardoor voelt de patiënt geen pijn of benauwdheid. Ook de hoestreflex is verminderd. Om te voorkomen dat het slijm zich ophoopt in de longen of de beademingsbuis, wordt dit uitgezogen met een uitzuigslangetje. Als de patiënt gesedeerd is, zal hij daar weinig tot niets van merken. Als de patiënt wakker is, kan dit uitzuigen als naar ervaren worden.

Tijdens het verblijf op de IC wordt de patiënt constant uitgebreid in de gaten gehouden door de aanwezige artsen en verpleegkundigen. De vitale waarden (zoals bloeddruk, hartslag, ademhaling en zuurstofgehalte in het bloed) worden continue gecontroleerd en er wordt regelmatig bloed afgenomen. De patiënt krijgt via een slangetje in de neus voeding.

Klik hier voor nog een filmpje over beademing

Behandeling met medicatie

Voor ernstig zieke patiënten met COVID-19, die moeten worden opgenomen in het ziekenhuis, zijn er verschillende medicamenteuze behandelingen mogelijk, stelt de leidraad Medicamenteuze behandelopties bij patiënten met COVID-19 vast. Dit advies is onder verantwoordelijkheid van de Stichting Werkgroep Antibiotica Beleid (SWAB) tot stand gekomen en wordt regelmatig geactualiseerd op basis van nieuwe onderzoeksresultaten. Vooralsnog is van twee medicijnen vastgesteld dat die een gunstig effect hebben op patiënten die met COVID-19 in het ziekenhuis zijn opgenomen:

  • Dexamethason en andere corticosteroïden gedurende 10 dagen per infuus. Dit zijn middelen die de afweer onderdrukken. Het is aangetoond dat deze middelen de kans op overlijden verminderen bij opgenomen patiënten met COVID-19 die extra zuurstof nodig hebben.
  • Tocilizumab is een middel dat effect heeft op het immuunsysteem. Bij sommige patiënten kan dit helpend zijn. Dit hangt af van de klachten en laboratorium onderzoek en opnameduur.

Stollingsproblemen door coronavirus

Een deel van de coronapatiënten ontwikkelt stollingsproblemen. Uit sommige onderzoeken blijkt dat dit bij de helft van de IC-patiënten voorkomt. Stollingsproblemen leiden het vaakst tot longembolieën (een bloedprop of trombus in een bloedvat naar de longen) waardoor de conditie van de patiënt snel kan verslechteren. Door stollingsproblemen kunnen in zeldzame gevallen ook een hartinfarct (door een bloedprop in kransslagader), een herseninfarct (door een bloedprop in een bloedvat in de hersenen) of een trombosebeen optreden.

De IC-patiënt met COVID-19 krijgt daarom antistollingsmedicatie, om het verhoogde risico op het ontstaan van trombose (bloedstolsels) tegen te gaan.

Duur van de behandeling

De behandeling van een coronapatiënt op een IC-afdeling duurde in het begin van de coronapandemie gemiddeld twee à drie weken. Er is intussen veel ervaring opgedaan met de behandeling van coronapatiënten op de IC. Daardoor is de gemiddelde IC-behandeling korter geworden. De duur van de behandeling kan echter nog steeds sterk variëren: van enkele dagen tot langer dan een maand.

Hoewel er meer bekend is over de behandeling van de ziekte, blijft de ziekte een grote mate van onvoorspelbaarheid houden. Het ene uur kan het ogenschijnlijk goed gaan met de patiënt, het uur daarna kan er opeens een verslechtering zijn opgetreden in de situatie. Vandaar dat het voor artsen niet eenvoudig is om te voorspellen hoe lang de behandeling gaat duren.

Tijdens de IC-behandeling loopt de patiënt risico op extra problemen, die vaak voorkomen bij IC-patiënten. Denk daarbij aan problemen met de nieren, doorligwonden en een delier (staat van verwardheid).

Dagboek

Een opname op de intensive care is voor de patiënt en zijn naasten zeer emotioneel en ingrijpend. De verwerking van deze stressvolle en intensieve periode kan voor patiënten en naasten na ontslag moeizaam verlopen, vooral omdat er in die periode zo ontzettend veel gebeurd is. De beleving van de IC-periode kan enorm verschillen tussen patiënt enerzijds en naasten anderzijds; wanneer de patiënt wakker wordt, begint voor hem een periode waarin hij beseft hoe ziek hij is geweest, merkt hij hoe zwak hij is en doemt een leven na de intensive care op dat anders kan zijn dan voorheen. Ook heeft hij vaak het gevoel ‘grote stukken van de film kwijt te zijn’ en kan er sprake zijn geweest van nachtmerries en delirante periodes, waardoor hij niet precies weet wat er echt gebeurd is en wat niet. De naaste is op dat moment juist blij en opgelucht dat de patiënt de kritieke ziekteperiode heeft doorstaan.

Daarom is het extra belangrijk om tijdens de opname een IC- dagboek bij te houden, liefst door verschillende personen. In een IC-dagboek kunnen de naasten alles opschrijven wat er van dag tot dag gebeurt, hun gevoelens verwoorden en een tijdlijn maken van gebeurtenissen. Hierdoor kan de patiënt achteraf een betere indruk krijgen van wat er zich in het echt allemaal tijdens de IC-opname heeft afgespeeld. De naaste kan de ontbrekende tijd voor de patiënt invullen en de patiënt kan door het samen lezen van het dagboek begrijpen hoe zwaar en stressvol de IC-periode voor de ander moet zijn geweest.

Veel IC’s reiken daarom speciale dagboekjes uit. Hierin kan familie, soms verpleging, van dag tot dag schrijven wat er gebeurt. Foto’s, eventueel schermafbeeldingen van beeldbellen, kunnen daarnaast ook heel goed helpen om de patiënt later te laten zien waar en hoe hij op de IC heeft gelegen. Het maken van een IC-dagboek is voor de naasten een heel goede en effectieve manier om te kunnen dealen met deze heftige periode in het leven van alle betrokkenen.

In het voorjaar 2020 is het digitale dagboek Post-IC gelanceerd. In enkele ziekenhuizen is dit digitale dagboek al in gebruik. Wanneer de patiënt op de IC wordt opgenomen, worden de naasten uitgenodigd dit digitale dagboek te gebruiken. Naasten en verpleegkundigen kunnen in het dagboek de gebeurtenissen beschrijven en foto’s toevoegen. U kunt zelf ook een dagboek starten. Meer informatie vindt u op www.post-ic.nl.

Van de beademing af

Als de patiënt weer voldoende zelfstandig kan ademen, zal hij/zij de IC verlaten. Hij/zij verhuist naar een andere ziekenhuisafdeling. Meestal zal dat de longafdeling zijn, maar het kan ook een andere afdeling zijn.

Voor veel patiënten en naasten is de overgang van de intensive care naar de afdeling groot. Op de nieuwe afdeling zijn minder verpleegkundigen, er is geen bewakingsapparatuur en er worden minder vaak per dag lichamelijke controles uitgevoerd. Voor patiënten die lang op de intensive care hebben gelegen, maar ook voor jou als naaste, kan de overplaatsing naar de nieuwe verpleegafdeling daardoor een gevoel van onveiligheid en angst geven. De mogelijkheden voor bezoek kunnen nog beperkt zijn. Gevoel van eenzaamheid en verwarring (‘Wat is er gebeurd?’) ligt op de loer. Sommige patiënten hebben gevoelens van heimwee naar de veilige en bewaakte intensive-careafdeling. Dit alles is heel normaal. Bespreek dit met de arts en verpleegkundigen zodat zowel de naasten als de patiënt zich ook op de nieuwe afdeling veilig kunnen voelen.

Informatie over veel voorkomende problemen in de herstelperiode na de IC vind je hier.

Ontslag uit het ziekenhuis

Na verloop van tijd zal de patiënt het ziekenhuis kunnen verlaten. Afhankelijk van de vraag hoe het met de patiënt gaat, kan hij/zij naar huis, een verpleeghuis of een revalidatiekliniek gaan.

Ontslagen worden van een IC-afdeling is enerzijds een goed teken. Anderzijds is dit nog maar het begin van een lang traject.

Door besmetting met het coronavirus, kan er schade aan de longen zijn ontstaan. Hoeveel schade er aan de longen is, is per persoon verschillend. Hoeveel schade er blijft, is ook per persoon verschillend. Veel hangt af van het herstelvermogen van de longen.

Patiënten moeten er rekening mee houden dat er (enige) restschade blijft bestaan. Dat kan in de praktijk betekenen dat de patiënt een sterk verminderde conditie heeft, in vergelijking met de tijd vóór de coronabesmetting. Het kan ook betekenen dat de patiënt slechts lichte (long)klachten aan de virusinfectie overhoudt. Of een patiënt volledig herstelt, valt vooraf niet te voorspellen.

Een groot deel van de corona IC-patiënten zullen te maken krijgen met de lange termijn gevolgen van kritieke ziekte en de IC-behandeling daarvoor: het Post Intensive Care Syndroom of PICS. Naasten kunnen het Post Intensive Care Syndroom Familie krijgen, of PICS-F.

Revalidatie

De revalidatie van coronapatiënten die op de IC zijn behandeld zal zich moeten richten op de problemen die door het coronavirus zijn ontstaan zoals de longontsteking, ARDS en eventuele gevolgen van stollingsproblemen.

Daarnaast moet de revalidatie zich richten op de lange termijn gevolgen van de IC-behandeling: het Post Intensive Care Syndroom. Dit zijn fysieke, psychische en cognitieve klachten die ontstaan zijn, of verergerd zijn, ten gevolge van de kritieke ziekte periode en de IC-behandeling daarvoor.

De meest voorkomende fysieke klachten zijn (ernstige) IC-verworven spierzwakte, ondervoeding en een sterke achteruitgang van de algehele conditie. Deze zijn veroorzaakt door het lang stil liggen, de sedatie, de beademing en de delirante periodes die veel patiënten doormaken. Belangrijke psychische klachten zijn angst, depressie en posttraumatische stress. Deze zijn veroorzaakt door de gehele ervaring: van ziek worden tot de IC-opname zelf. De verwachting is dat de psychische problemen van coronapatiënten extra groot zullen zijn door de specifieke maatregelen die IC-afdelingen vanwege corona moesten nemen, zoals het beperkt toestaan van bezoek van naasten en het gebruik van beschermende kleding door zorgprofessionals. Veel patiënten zijn daardoor extra angstig als ze naar de IC-afdeling moeten. Ook bij het (weer) wakker worden komt veel angst voor.

Veelvoorkomende cognitieve problemen zijn bijvoorbeeld problemen met het geheugen, aandacht, ruimtelijke waarneming en taal. Deze worden veroorzaakt door diverse factoren, waaronder de ernstige infectie, de invloed van de toegediende medicatie op de hersenen en het doormaken van een delier.

Revalidatie begint al op de intensive care en gaat door op de verpleegafdeling. Tijdens het verblijf op de verpleegafdeling wordt in overleg met de patiënt en naasten bekeken waar de revalidatie na ontslag uit het ziekenhuis heb best kan plaatsvinden. In dit filmpje wordt hier uitleg over gegeven.

Revalidatie na ontslag uit het ziekenhuis kan op diverse locaties van start gaan. Een speciale richtlijn over nazorg voor coronapatiënten die op de IC behandeld zijn, maakt onderscheid tussen vier groepen patiënten:

  • Patiënten met alleen milde klachten, kunnen na ontslag uit het ziekenhuis naar huis en revalideren met behulp van hun huisarts, de thuiszorg (voor persoonlijke zorg en huishoudelijke taken) en zorgprofessionals die bij hen thuis kunnen komen, zoals een fysiotherapeut, diëtist, psycholoog of ergotherapeut.
  • Longartsen, een fysiotherapeute en een diëtiste uit het ErasmusMC maakten voor deze groep patiënten dit voorlichtingsfilmpje over de naweeën van de longontsteking, oefeningen voor thuis en het belang van eiwitrijke voeding.
  • Oudere patiënten die forse klachten hebben op fysiek, mentaal en cognitief gebied en daardoor extra kwetsbaar zijn, worden opgevangen door instellingen die geriatrische revalidatiezorg aanbieden
  • Patiënten die ernstig verzwakt zijn en tal van beperkingen kennen op fysiek, mentaal en cognitief gebied, kunnen voor nazorg terecht bij revalidatiecentra. Deze zorg kan zowel klinisch als poliklinisch gegeven worden.Patiënten kunnen, afhankelijk van hun ontwikkeling in de revalidatie, overstappen van de ene soort instelling naar de andere. Patiënten die vooral longklachten hebben, zijn soms het beste af in een gespecialiseerd longcentrum.

De website thuisarts.nl besteedt ook uitvoerig aandacht aan revalidatie na IC-opname vanwege corona. Klik hier om de informatie te lezen.

Afscheid nemen

Soms blijft de patiënt ernstig ziek, ondanks de behandeling. Er kan een punt komen dat verdere behandeling niet meer leidt tot (gewenste) kwaliteit van leven of enig herstel. Het hele ic team overlegd regelmatig met elkaar of een patiënt niet op dat punt gekomen is. Dan kan na overleg tussen het IC-team en de familie de beslissing genomen worden de behandeling te staken.. Vanaf dat moment richt het medisch handelen op de IC zich het verlichten van symptomen in plaats van op herstel.. Uitgangspunt hierbij is dat de patiënt zo min mogelijk pijn, angst, kortademigheid of andere klachten ervaart.

Nadat de beslissing is genomen om met de kunstmatige beademing te stoppen, wordt de beademingsapparatuur afgekoppeld. als naaste krijg je de mogelijkheid om hierbij aanwezig te zijn. Het beëindigen van de kunstmatige beademing is een aangrijpend en emotioneel moment, vooral omdat je dierbare kort daarna kan komen te overlijden. .

Rouw

Nadat de patiënt is overleden, komt voor de naasten alles in het teken te staan van de uitvaart. Daarvoor moeten tal van beslissingen genomen worden. Tegelijkertijd zullen naasten overvallen worden door emoties. Het verdriet om het verlies van hun dierbare is niet te mijden.

Alle emoties die men rondom het verlies van een dierbare ervaart, noemen we ‘rouw’. Dat kan behalve verdriet ook ongeloof, boosheid of een gevoel van leegte zijn.

Rouwen kost veel energie. Dat geldt voor de eerste dagen en weken na het verlies, maar waarschijnlijk ook nog vele maandenlang. Belangrijke adviezen voor naasten zijn: probeer goed voor jezelf te zorgen. Probeer je normale hoeveelheid nachtrust te halen, eet goed/gezond en blijf in beweging. Zoek steun bij mensen om je heen, om je verdriet te delen. Bezoek de huisarts als je het idee hebt helemaal vast te zitten. Mogelijk neemt de huisarts zelf contact met naasten op (als hij vanuit het ziekenhuis het officiële bericht krijgt dat een patiënt uit zijn huisartspraktijk is overleden), maar schroom als naaste niet om dat zelf te doen.

Er staat geen vaste tijd voor rouw. Er bestaat ook geen juiste manier om te rouwen. Ieder mens doet dat op zijn/haar eigen manier.

Kijk hier voor meer informatie over rouw.

Back To Top